Beeld: Health Hub Roden

Niets zo onvoorspelbaar als de toekomst, al is inmiddels duidelijk dat onderwijs een belangrijke voorspeller is van economische en maatschappelijke vooruitgang. Daarbij, waar hoor je het niet, de beste manier om de toekomst te voorspellen is haar uit te vinden. Voor de Hobéon Special Jubileumuitgave sprak ik met Han de Ruiter, directeur van het Centre of Expertise Healthy Ageing van de Hanzehogeschool Groningen over gezondheid in de toekomst – en een gezonde toekomst voor het beroepsonderwijs.

Helemaal nieuw is het expertisecentrum niet. Toenemende vergrijzing is een van de grote maatschappelijke uitdagingen, zeker in de gebieden waar ook sprake is van krimp. Om die reden heeft de Hanzehogeschool acht jaar geleden ‘healthy ageing’ als speerpunt aangemerkt en de ontwikkeling van een onderzoeksprogramma met dezelfde naam gestart. Mede dankzij dat programma is gezondheid een belangrijk thema geworden in de regio. De levensloopgerichte benadering van healthy ageing is vrij uniek. En dat is niet onopgemerkt gebleven: in 2013 (én 2017) is Noord-Nederland door de Europese Commissie uitgeroepen tot voorbeeldregio op het gebied van Active & Healthy Ageing.

Regionale hotspot
Met subsidie van het ministerie van OCW is een samenwerkingsverband ontstaan van de vier regionale hogescholen, ROC’s en de universiteit met zorg- en welzijnsinstellingen, gemeenten en een groot aantal bedrijven. Inmiddels is er sprake van een innovatieplatform met meer dan honderdvijftig actieve partners. Zo’n uitgebreide en diverse kennis- en kundekring vereist een andere dan programmatische benadering; sterker verankerd in de onderwijsorganisatie van de Hanzehogeschool. Daarom is het Centre of Expertise Healthy Ageing opgericht.

Het achterliggende idee is dat vanuit het centrum ook onderwijs op het gebied van healthy ageing gedefinieerd en verzorgd wordt. De lectoraten en onderzoek geven zodoende vorm aan kennisgericht onderwijs. De centrale positie maakt het bovendien mogelijk een discipline overstijgend masterprogramma te faciliteren voor de Healthy Ageing Professional.

Innovatiewerkplaatsen
Praktijk georiënteerd onderzoek en onderwijs komen samen in zogenoemde innovatiewerkplaatsen. Die lijken op de bekende innovation labs, al is er een wezenlijk verschil: in plaats van de geïsoleerde laboratoriumsituatie is de real life setting leidend. In de werkplaatsen wordt gewerkt aan reële vragen van ondernemers die in de regio actief zijn. De keus voor innovatiewerkplaatsen volgt uit de ambitie om concrete resultaten te boeken binnen de maatschappelijke en economische context van healthy ageing.

Dit vraagt onder andere van lectoren zich de rol van ‘practor’ eigen te maken, en de ontwikkeling van practoraten als aanvulling op de meer onderzoeksgerichte lectoraten. Voor studenten betekent dit dat zij op locatie lessen volgen en onderzoek doen – bijvoorbeeld in Health Hub Roden.

Healthtech
In de Health Hub brengen studenten opgedane kennis op het gebied van gezondheid en medische technologie in de praktijk. Daarmee worden vaardigheden ontwikkeld die belangrijk zijn om als beginnend beroepsuitoefenaar aansluiting te vinden op de arbeidsmarkt. Omgekeerd doen docenten praktijkervaring op die terugvloeit in het onderwijs.

Waar veel opleidingen proberen de beroepspraktijk de school binnen te halen, doet healthy ageing precies het omgekeerde: de hogeschool wordt de praktijk. Dat maakt het mogelijk om met verschillende disciplines als fysiotherapie, sociale en sportstudies, verpleegkunde en voeding samen te werken, op verschillende niveaus. Binnen het expertisecentrum is het niet ongebruikelijk dat gecombineerde groepen werken aan één (onderzoeks)opdracht, al is de rolverdeling nog vrij traditioneel: universiteitsstudenten voor de analyse, hbo’ers ontwerpen en mbo-studenten voeren uit.

Off-campus
Het Centre of Expertise Healty Ageing en de wijze waarop dat vorm krijgt in innovatiewerkplaatsen roept de vraag op wat de hogeschool (nog) is – en vooral wáár. Legt de moderne Zernike Campus in Groningen het binnenkort af tegen regionale hubs als die in Roden? Integendeel, off-campus onderwijs doet juist recht aan de oorspronkelijke betekenis van de campus als open ruimte. Daarbij is de campus de (uitvals)basis voor onderwijs en onderzoeksactiviteiten in een steeds meer diffuus en specialistisch wordend veld.

Dit impliceert dat de hogeschool in mindere mate controle kan uitvoeren op onderwijsactiviteiten, maar tegelijkertijd geacht wordt ‘in control’ te zijn op het gebied van kwaliteit en eindkwalificaties. Om dat te waarborgen worden heldere resultaatafspraken gemaakt met alle betrokken partners, en blijft toetsing de primaire verantwoordelijkheid van de hogeschool. Met andere woorden: de hogeschool fungeert als een soort controle-hub in een gedifferentieerd netwerk van stake- en met name shareholders.

Kerngezond
Het beroepsonderwijs gaat een gezonde toekomst tegemoet. Over vijf jaar, zo voorspelt De Ruiter, zijn innovatiewerkplaatsen dé onderwijsvorm bij uitstek in de Hanzehogeschool – en wellicht ook daarbuiten. Het thema healthy ageing zal verder in belang toenemen, al zullen de inhoudelijke pijlers in samenstelling en onderlinge verhouding veranderen. En de campus? Die is natuurlijk kerngezond.

You practice what you preach…